Kasteel Groeneveld, Baarn

Uit Collectiewijzer

Ga naar: navigatie, zoeken

Dit is een casestudy behorende bij Hoofdmotieven voor afstotingOpheffing - verandering missie

Bosbouwcollectie in 2004 met behulp van VSB fonds overgenomen door kasteel Doorwerth.
Hiepen, schilmessen en boomklimmers
De bosbouwcollectie van Staatsbosbeheer in Kasteel Groeneveld in Baarn kreeg een voorbeeldige herplaatsing in Kasteel Doorwerth in Doorwerth.

Staatsbosbeheer en de Koninklijke Nederlandse Bosbouw Vereniging verzamelden in het verleden historische bosbouwgereedschappen. In de jaren zeventig werden beide collecties samengebracht in Kasteel Groeneveld te Baarn. Het eigendomsrecht kwam bij Staatsbosbeheer te liggen. Het geheel bestaat overwegend uit gereedschappen en machinerieën uit de negentiende en twintigste eeuw en geeft een representatief beeld van de (sociale) geschiedenis van de bosbouw, de toenemende verijzering van gereedschappen en de rationalisatie in deze bedrijfstak. De verzameling is de enige in haar soort in Nederland.

Het plan was om in Baarn een Nationaal Bosbouwmuseum op te richten en om die reden werd er actief doorverzameld, zij het vrij willekeurig. Uiteindelijk opende het museum in 1982 als Nationaal Centrum voor bos, natuur en landschap. Het accent lag op de beleving van natuur en landschap, niet zozeer op bosbouw.

Enige jaren geleden gaf het management van Kasteel Groeneveld dan ook te kennen dat de bosbouwgereedschappen niet langer pasten in het beleid. Het ICN, dat om advies werd gevraagd, oordeelde dat de verzameling een grote, cultuurhistorisch waardevolle kern bevatte die behouden diende te worden. De Stichting Het Geldersch Landschap/Geldersche Kasteelen bleek bereid de collectie over te nemen, mits de verzameling kon worden teruggebracht tot een kernselectie en alle objecten goed waren gedocumenteerd en geconserveerd. Men zag de mogelijkheid de collectie te integreren in de nieuwe presentatie op Kasteel Doorwerth. Ir. Hugo Vernhout, die de bosbouwcollectie al eerder had geïnventariseerd en beschreven, werd als externe deskundige aangetrokken om het selectieproces te begeleiden. De in totaal 1.144 voorwerpen wist hij terug te brengen tot 624 stuks. Deze voorwerpen werden schoongemaakt en geconserveerd door Helicon Conservation Support, die ook het transport verzorgde. Kasteel Groeneveld stelde ondertussen via Museumberichten collega-musea op de hoogte van de op handen zijnde afstoting. Een aantal stukken werd overgedragen aan het Openluchtmuseum te Arnhem en een vereniging van oude ambachten te Leusden. In het vervolg van dit afstoottraject koos Staatsbosbeheer voorwerpen uit die konden worden toegepast in educatieve presentaties in zijn bezoekerscentra. De laatste groep voorwerpen is op een schouwdag op Kasteel Groeneveld aan belangstellenden meegegeven.

Tegenwoordig is een keuze uit de tangen voor het uitslepen van hout, bijlen, zagen, schilmessen, veiligheidsschoenen, grondwoelers, pootschoppen, hiepen, boomklimmers en wat dies meer zij, te zien in een gemengde presentatie van de geschiedenis van het uit de dertiende eeuw daterende Kasteel Doorwerth.

De coördinatie van het hele proces rond de overdracht, van fondsenwerving, depotinrichting tot digitale herinventarisatie, had de Stichting Het Geldersch Landschap/Geldersche Kasteelen uitbesteed aan kunsthistorica Marieke Knuijt. Ook de daaropvolgende conceptontwikkeling voor de nieuwe presentatie is door haar begeleid. De kosten van het overdrachtsproces bedroegen ongeveer 115.000 euro waarvan iets meer dan de helft is gefinancierd door de Mondriaan Stichting en het VSBfonds en het andere deel door Kasteel Groeneveld, Stichting Het Geldersch Landschap/Geldersche Kasteelen en Staatsbosbeheer. De kosten van de nieuwe presentatie op Kasteel Doorwerth zijn gedragen door het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw van de Europese Gemeenschap, de gemeente Renkum en de provincie Gelderland.
PT