Nieuw Erfgoed: Thema Werk en Techniek

Uit Collectiewijzer

Ga naar: navigatie, zoeken

Inhoud


Thema Werk en techniek


Onder het thema werk en techniek zijn deelonderwerpen opgenomen die onder nieuw erfgoed vallen of waar het onderzoek raakvlakken heeft met het onderzoek naar nieuw erfgoed. Klik op de deelonderwerpen voor meer informatie.


Digitaal erfgoed


Last Updated (Friday, 13 February 2009 11:53)
Het digitale erfgoed bestaat uit digitaal ‘geboren’ erfgoed en gedigitaliseerd erfgoed. Onder het ‘digital born’ erfgoed verstaan we alle erfgoed die digitaal is ontstaan. Deze kunnen digitaal zijn opgenomen, zoals digitale foto’s, films en geluidsbestanden. Maar het gaat hier ook om games, internetpagina’s, blogs en videokunst. Informatie wordt steeds vaker digitaal vastgelegd om het te kunnen opslaan of verspreiden. Hierbij zijn geen goede methoden voorhanden om deze informatie langdurig te bewaren. Het is dan ook nog maar de vraag of latere generaties kunnen nagaan wat in onze tijd is gebeurd.
Wanneer is een digitaal document authentiek? Die vraag is niet eenvoudig te beantwoorden, want er zijn omstandigheden die het bewaren en beheren van digitale informatie gecompliceerd maken. Het belangrijkste probleem bij het bewaren van authentieke digitale bestanden is dat van de technologische veroudering.
De stichting Digitaal Erfgoed Nederland speelt een belangrijke rol bij de kwaliteitsborging van de digitale collectie Nederland. In opdracht en met financiële ondersteuning van het Ministerie van OCW beheert DEN een kwaliteitsregister voor digitalisering van cultureel erfgoed. Het verzamelen, beschrijven en presenteren van best practices, standaarden en kwaliteitscriteria is de kerntaak van DEN. Het gaat hier voornamelijk om de inzet van ICT in de erfgoedsector.
Sinds 2003 is Digitale Duurzaamheid het nationale kenniscentrum voor het bewaren en beheren van digitale overheidsinformatie. Deze site heeft ook een kennisbank met informatie over publicaties en links die elke maand wordt bijgewerkt.
Er zijn veel websites waar gedigitaliseerde collecties te bezichtigen zijn. Neem bijvoorbeeld eens een kijkje op: http://www.geheugenvannederland.nlof http://www.medischerfgoed.nl.


Industrieel erfgoed


Last Updated (Friday, 13 February 2009 11:54)
Industrieel erfgoed valt voor een groot deel onder monumentenzorg omdat het voornamelijk gaat om fabrieken en andere gebouwen. Maar binnen het industrieel erfgoed vallen ook machines en andere werktuigen. Daarnaast is er een stuk immaterieel erfgoed dat bij het industrieel erfgoed hoort. Hierbij kan men onder andere denken aan het begrip Industrialisatie, hierdoor was er sprake van een veranderde werk- en woonsituatie voor veel arbeiders.
De laatste jaren blijkt steeds meer het belang van het behoud van Industrieel Erfgoed door te dringen tot de belanghebbenden. Daarnaast vinden steeds meer bedrijven het aantrekkelijk om in bijzondere ruimten hun kantoor te vestigen. Daardoor wordt het economisch ook steeds aantrekkelijker dergelijke objecten te herbestemmen. Niet alles kan behouden worden, maar het feit dat er niet meer altijd als eerste aan sloop gedacht wordt is tekenend.
Een probleem met het roerend industrieel erfgoed is vaak de afmetingen van de machines en het gebrek aan ruimte om deze tentoon te stellen of op te slaan.
De Federatie Industrieel Erfgoed Nederland (FIEN) is een platform voor vrijwilligers die zich bezighouden met het Nederlands Industrieel Erfgoed. Veel verenigingen en stichtingen voor het behoud van Industrieel Erfgoed zijn gericht op een bepaalde regio of bedrijfstak.
De Stichting Haags Industrieel Erfgoed (SHIE) houdt zich onder andere bezig met de restauratie van muurreclames. Het overgrote deel van de muurreclames die ooit de muren sierden zijn verdwenen. In 2000 is de eerste muurreclame gerestaureerd. Zie ook hun website.


Mobiel erfgoed

Last Updated (Friday, 13 February 2009 11:26)
Het mobiele erfgoed is een betrekkelijke nieuwkomer in de erfgoedwereld. Sinds de jaren ‘70 heeft deze sector een grote groei doorgemaakt. Kenmerkend is de grote hoeveelheid particulieren die zich bezighoudt met het behoud en beheer van historische transportmiddelen. Mobiel erfgoed wordt onderverdeeld in vier sectoren: water, lucht, weg en rail.
Mobiel erfgoed geeft een beeld van de historische ontwikkeling van de mobiliteit in ons land en de algemeen-maatschappelijke geschiedenis die daarmee samenhangt. Het in werkende staat behouden en presenteren van voertuigen is essentieel, maar tijdrovend en duur. Een belangrijke factor hierbij is de authenticiteit. Wat kun je wel vervangen en wat niet? Moderne wetgeving voor verkeersveiligheid maakt het soms onmogelijk om met historische voertuigen in authentieke staat deel te nemen aan het verkeer.
Vanuit de vier sectoren is de stichting Mobiele Collectie Nederland (MCN) opgericht als overkoepelend orgaan. In 2001 kreeg MCN subsidie om een Nationaal Register voor Mobiel Erfgoed(NRME) op te zetten en in te vullen.
De afgelopen jaren is de algemene aandacht voor mobiel erfgoed in Nederland toegenomen. Vooral verzamelaars van de geschiedenis van het openbaar vervoer hebben inmiddels volwaardige musea kunnen opzetten. Voor de scheepvaart bestaan al langer musea. Deze richten zich vaak ook op de leefomstandigheden aan boord en vaak zijn daar groepen die aan re-enactment doen. Vanaf 2005 hebben ICN en RDMZ op verzoek van staatssecretaris Medy van der Laan een waardestellend kader opgezet. Dit is bedoeld om de cultuurhistorische waarde van de objecten vast te stellen.

Youngtimers

Youngtimers zijn klassieke auto’s van 15-25 jaar oud, die dus nog niet onder de old-timers vallen, maar toch de moeite waard worden gevonden om voor de toekomst te bewaren. Er worden speciale races georganiseerd voor auto’s uit deze klasse.


Academisch erfgoed

Last Updated (Friday, 13 February 2009 11:27)
Academisch erfgoed omvat zowel materieel als immaterieel erfgoed. Het gaat veelal om objecten die vanwege hun wetenschappelijke waarde zijn verzameld. Het kan ook gaan om de persoonlijke verzameling van een hoogleraar. Academisch erfgoed omvat objecten en documenten en vertelt de geschiedenis van de wetenschap, de universiteit en het studentenleven.
De functies van het academisch erfgoed liggen in het onderzoek, onderwijs en het archief van de wetenschap. Academisch erfgoed heeft een sterk wisselende waarde, wat nu actueel is, kan over twintig jaar als archief dienen en over 30 jaar weer onderwerp van onderzoek zijn.
Specifieke problemen bij het academisch erfgoed liggen in het beheer en behoud, in de enorme omvang en in de (h)erkenning. Daarnaast omvat het academisch erfgoed veel objecten die minder visueel aantrekkelijk zijn. Veel van het jongste academisch erfgoed is digitaal ‘geboren’ of gedigitaliseerd. Hoe dit te bewaren is een belangrijke vraag.
In 1998 is de Stichting Academisch Erfgoed (SAE) opgericht. Deze beoogt de instandhouding van de universitaire collecties en cultuurschatten. Met steun van de overheid en de Mondriaan Stichting konden vanaf 1997 enorme achterstanden worden weggewerkt. De Stichting wil ook de toegankelijkheid en bekendheid van het Nederlands academisch erfgoed vergroten en streeft naar verdere professionalisering van de eigen sector.
Op de website van de SAE is meer informatie te vinden over collecties, topstukken en projecten.
Zie ook Tiny Monquil-Broersen (red.), Universitaire collecties in Nederland. Nieuw licht op het academisch erfgoed. Zwolle, Waanders Uitgevers / Stichting Academisch Erfgoed, 2007


Bedrijfscollecties

Last Updated (Friday, 13 February 2009 11:29)
Er zijn twee verschillende soorten bedrijfscollecties te benoemen: de collecties die iets vertellen over de geschiedenis van het bedrijf en de werkzaamheden en collecties van kunstvoorwerpen die zijn aangelegd door bedrijven naast hun dagelijkse bezigheden.

Geschiedenis van bedrijven

De geschiedenis van de late negentiende- en de twintigste eeuw wordt gekenmerkt door de industrialisatie en de grote verandering van de detailhandel. Deze is vaak gedocumenteerd in een collectie die door de bedrijven zelf is opgebouwd of door oud-werknemers. Sommige (overheids)bedrijven kennen al langer musealisering, zoals het PTT-museum (nu museum voor communicatie) en het Spoorwegmuseum van de NS. Veel andere collecties zijn op zoek naar een museaal onderkomen en bijbehorende zorg, zoals de Verkade en de Van Nelle collectie.

Kunstcollecties binnen bedrijven

De bedrijfscollecties zijn inmiddels uitgegroeid tot een factor van betekenis in de kunstwereld. Vooral banken, maar ook ziekenhuizen en (voormalig) overheidsbedrijven verzamelen en beheren dit soort collecties. Anders dan bijvoorbeeld museale collecties fungeren deze binnen de wereld van het particuliere initiatief. De Vereniging Bedrijfscollecties Nederland (VBCN) is een samenwerkingsverband van bedrijven, organisaties en instellingen die naast hun hoofdactiviteit kunst verzamelen.


Computererfgoed

Last Updated (Friday, 13 February 2009 11:30)
De computer staat centraal in de hedendaagse maatschappij. Bijna alles wordt er in het dagelijks leven door bepaald. Het verzamelen en presenteren van dit spectaculaire fenomeen is echter geen eenvoudige taak. Niet in de laatste plaats omdat de objecten niet altijd even spectaculair ogen…
Door de snelle technologische ontwikkeling van de computer is het nodig dat het musealiseringsproces tijdig in werking gaat. Als dit te lang op zich laat wachten, zijn de eerste versies al verloren gegaan. Vooral het laten functioneren van de computersystemen in authentieke staat is een groot probleem. Maar dat is voor veel verzamelaars juist heel belangrijk.
Naast de hardware is het natuurlijk ook van belang om de software te behouden, omdat deze misschien nog wel grotere sociale gevolgen heeft gehad. Software valt op de dunne grens tussen materieel- en immaterieel erfgoed. Het verzamelen en bewaren van software is zeer complex. Niet alleen het behoud roept specifieke vragen op, maar er zijn ook zeer verschillende opvattingen over hoe dit getoond kan worden. Naast dat software een technisch product is, dient het vaak als informatiedrager. De scheidslijn is daardoor steeds moeilijker te trekken tussen conservering en archivering. Er is al veel onderzoek gedaan naar behoud van diverse opslagmedia. Hier is veel over gepubliceerd, vooral op Internet.
Voor de afronding van haar studie museologie aan de Reinwardt Academie te Amsterdam heeft Alice van der Wiel - Posthumus een masterscriptie geschreven over computererfgoed. Haar doel was een inventarisatie van de huidige opvattingen en mogelijkheden om het computererfgoed - zowel hardware, software, als de opslagmedia - zo duurzaam mogelijk te bewaren. Hierbij richtte zij zich vooral op hoe men daar in Nederland mee omgaat of mee om zou kunnen gaan. Op haar website wil zij een platform bieden om mensen en kennis over computererfgoed samen te brengen. Zie http://www.computererfgoed.nl
De Stichting Computer Erfgoed Nederland (SCEN) heeft tot doel te komen tot een gezamenlijk verzamelbeleid en het gezamenlijk ontsluiten en presenteren van het Nederlands erfgoed op het gebied van ICT. In mei 2005 verscheen het rapport ‘Een uitgelezen collectie’. Momenteel wordt gewerkt aan het Nationaal Register Historische Computers, waarin de Collectie Nederland op het gebied van computererfgoed zal worden opgenomen.